Geschiedenis

Links tussen de Heren van Brederode en de Taptoe

hendrikDe heren van Brederode, van Dirk I ( 1180 – 1236) tot aan Wolfert 18e heer van Brederode werden vooral bekend als veldheren. De bekendste Brederode is ongetwijfeld Hendrik van Brederode, bijgenaamd De Grote Geus, die leefde van 1531 tot 1568. Tijdens zijn leven was Hendrik van Brederode edelman en verwierf hij o.a. in Antwerpen diverse legers. Een gedeelte van deze huursoldaten werd ingezet bij een veldslagen die plaats vonden. Een ander gedeelte van de huursoldaten werden per schip vervoerd naar Vianen. Waar de soldaten in Vianen verbleven is niet bekend maar aannemelijk is dat de soldaten verbleven in het kasteel Batenstein. Als de huursoldaten niet op het slagveld waren, verbleven zij in kazernes en na hun dagelijkse werkzaamheden deden zij zich veelal tegoed aan bier dat werd getapt in de plaatselijke kroegen. Om 22.00 uur, wanneer de poorten van de stad werden gesloten, werd meestal vanaf een toren, een trompet signaal geblazen. Dat signaal betekende dat de soldaten terug moesten naar de kazerne en dat de kastelein “den tap toe” moest doen.

Tijdens de Taptoe Vianen doet ook het Schuttersgilde St. Martinus & St. Antonius uit Lexmond / Hei- en Boeicop mee. Wanneer het Schuttersgilde is opgericht is niet precies bekend. Wel is bekend dat in 1394 in Doornik grote wedstrijden voor Schuttersgilden werden georganiseerd. Het Lexmondse Gilde werd hiervoor ook uitgenodigd. Dat de heren van Brederode banden hadden met het Gilde blijkt uit diverse historische documenten zoals op 18 mei 1672 toen Wolfert van Brederode de Schutterij opdracht gaf aan te treden voor een inspectie bij de kerk in Hei- en Boeicop. In 1784 gingen de Staten van Holland over tot bewapening van de Gilden en moesten alle mannen tussen de plaatje1achttien en zestig jaar oefenen met wapens en moesten zij leren marcheren. In 1785 werden er geweren en patronen opgehaald bij het magazijn in Gorinchem. Ook werden twee vaandels en trommels aangeschaft.

De Taptoe Vrijstad Vianen die wordt gehouden op 24 september 2016 wordt gehouden op het hoofdveld van VV Brederodes aan de Langeweg Vianen. De naam van de voetbalvereniging is ontleent aan het geslacht Brederodes.

De oorsprong van de marsmuziek
Onlosmakelijk met de Taptoe is de marsmuziek die gespeeld wordt tijdens de Taptoe. Het woord mars is afgeleid van marcheren, het in de maat lopen. De oorsprong van de marsmuziek ligt in het leger. marsmuziekMuziekinstrumenten, de trom en de trompet, werden gebruikt als signaalteken. Voor elk commando een ander signaal. Voor de trom was een taak weggelegd op het strijdveld. De tamboer ging voor het aanvallende leger vooruit. Hij moest de soldaten inspireren en de vijand imponeren. Zolang de trom werd geslagen werd er gevochten. Als de trom stil werd was het leger verslagen of de nacht gevallen. De trompet ging ook het strijdveld op en de trompetter stond de commandant terzijde. Over de trompetter Jan Klaassen zong Rob de Nijs in 1973 zijn bekende lied “Jan Klaassen was trompetter in het leger van de Prins “. De trom en de trompet werkte demoraliserend op de vijand. Kortom geluiden om de vijand te imponeren.

Muziek en het leger
In de 18e eeuw ontstond naast de signaalfunctie ook een eigen militaire muzikale ontwikkeling. Logisch, want één van de functies van militaire muziek was om soldaten, veelal arme huurlingen, die in kroegen en op straat tegen hun wil waren geronseld, op te wekken om naar het slagveld te gaan. De muziek vervulde daarbij een der oudste pepmiddelen. Dat zij, die een veldslag als overwinnaars hadden overleefd, dat dan ook wilden vieren, laat zich raden.

plaatje2Een eigen muziek, die daarbij de grootheid van land, volk, eenheid of veldheer verheerlijkte, hoorde daarbij. Veldheren, niet ontdaan van ijdelheid, lieten zich muziek opdragen. Op deze korte marsjes, inspecteerde de commandant zijn privé legertjes of regimenten. Deze laatste muziekstukken heten dan ook inspectiemarsen. Zulke inspecties kent de huidige krijgsmacht nog voornamelijk bij bezoeken van leden van het eigen vorstenhuis  of buitenlandse staats- en regeringshoofden. Trekt daarentegen een legeronderdeel aan de bevelhebber voorbij, dan wordt een parade of defileermars gespeeld. In tegenstelling tot de inspectiemars is deze mars niet opgedragen aan de commandant maar aan het regiment of onderdeel dat defileert.

De oorsprong van de Taptoe
De oorsprong van de taptoe gaat terug tot in de tijd van Prins Maurits, omstreeks het jaar 1600. De taptoe neemt in de militaire muziek een zeer bijzondere plaats in. Oorspronkelijk was het een signaal, geslagen op de drum of geblazen op de trompet of hoorn. Destijds werd er ’s avonds in de garnizoenen en kantonnementen een signaal geslagen of geblazen als teken dat de soldaten zich naar hun nachtverblijven moesten begeven, want de “TAP” ging “TOE”. Dit signaal werd ook wel retraite genoemd. Als de manschappen niet uit zichzelf kwamen opdagen, gingen de officieren naar de herbergen om daar het bevel te geven dat de “TAP TOE” moest. oorsprongomstreeks 1740 werd de taptoe nog slechts alleen in de kazernes geblazen. Rond 1813, in de tijd van Napoleon, ontstond het gebruik om na het “taptoe-signaal” een koraal te laten volgen. Toen het “taptoe-signaal” zijn oorspronkelijke betekenis had verloren, werd de taptoe een militair ceremonieel gebeuren, ter afsluiting van de dag. Taptoe-signaal en koraal werden gevolgd door marsen en het geheel werd besloten met de regimentsmars en het volkslied.

Taptoe in Holland
De Taptoe is van oorsprong een militaire plechtigheid. De militaire muziekkapel werd voor de tweede wereldoorlog, staande in de houding onafgebroken gespeeld. Daarna werd er afgemeld en afgemarcheerd. De oude traditie werd doorbroken in 1954 toen de eerste Taptoe Delft werd gehouden. Daar liepen de militaire korpsen heen en weer op het plein voor de Nieuwe Kerk in Delft.

Het doel van een taptoe was om de militaire muziek en de diverse krijgsmachtdelen van Defensie aan een breed publiek te presenteren.

Taptoe in de 20ste eeuw
De meeste taptoes werden toen door burgerorkesten gehouden, waarvan de oudste in Nederland is de taptoe door “Harmonie de Vriendschap” uit Woerden. De bekendste militaire taptoe is de Nationale Taptoe in Breda. Deze Taptoe werd in 2005 verplaatst naar de Brabanthallen ‘s-Hertogenbosch. Sinds 2006 wordt de Nationale Taptoe in het Ahoy complex in Rotterdam georganiseerd. Defensie hoopte op die manier meer bezoekers te trekken.

Naar Engels voorbeeld is de taptoe de laatste tientallen jaren uitgebreid tot een show, waarin de medewerkende muziek- en tamboerkorpsen alleen of samen optreden. De afsluitende finale is te beschouwen als voortzetting van de oorspronkelijke ceremoniële taptoe. De uitvoering van de taptoe door burger- en tamboerkorpsen is de laatste jaren hand over hand toe genomen en gezegd mag worden – voor diverse korpsen – met veel succes.

20eeuw

Taptoe heden
De Taptoe in de eenentwintigste eeuw is een muzikaal spektakel vol kwaliteit. Tijdens de taptoe worden naast de traditionele marsen soms ingewikkelde muziekstukken gespeeld in combinatie met een spectaculaire show. De trom en de trompet hebben gezelschap gekregen van andere muziekinstrumenten zoals de jachthoorn, hobo, trombone, bekken en tuba. Deze muziekinstrumenten zorgen voor verschillende muziekstijlen.